Bitkiler Nasıl Solunum Yapar?
Evet, evet. Bitkiler de solunum yapar! Kulağa garip gelebilir, değil mi? Çünkü biz insanları ya da hayvanları solunum yaparken düşününce, akla hemen nefes almak, oksijen almak gibi eylemler gelir. Ama bitkilerin solunum yapması, biraz daha farklı. Gelin, birlikte bitkilerin nasıl solunum yaptığını anlamaya çalışalım ve biraz da eğlenelim, ne dersiniz?
Bitkiler Nefes Alır mı? Cevap Evet, Ama…
Şimdi hepimiz biliyoruz ki, insanlar oksijen alıp karbondioksit verirken, bitkiler tam tersini yapar. Gündüzleri, bitkiler fotosentez yaparak karbon dioksit alıp oksijen üretirler. Ama işte o da bitiyor mu? Hayır, tabii ki! Gece olduğunda bitkiler de bizim gibi solunum yaparlar. Fakat bu solunum biraz farklı. Yani, siz akşam yatarken rahatça uyuyabiliyorsunuz, bitkilerse “Hadi, bakalım bu gece de biraz oksijen alalım” diyor.
Bir arkadaşım var, her akşam neredeyse “Ya bitkiler de gece oksijen mi tüketiyor?” diye sorar. Bu durum kafasında hep bir soru işareti yaratır. Ve ne yazık ki, her defasında bitkilerin de gece solunum yaptığını anlatmam gerekiyor. Ama tabii, eğlenceli tarafı, bitkiler bizim gibi burnumuzdan alıp ciğerimize göndermiyor bu oksijeni. Tamamen kökleri aracılığıyla hava alıp, yapraklarında biriktiriyorlar. Bir tür “bitkisel meditasyon” yani!
Peki, Bitkiler Ne Zaman Solunum Yapıyor?
Bitkilerin solunumu gece başlar. Kendi iç sesimle arada şöyle konuşuyorum: “Evet, biz gündüz ışık altında gezip eğlenirken, bitkiler de işleri başında. Fotosentez yapıyorlar, oksijen üretiyorlar. Akşam olunca ne oluyor? Hiç mi dinlenmiyorlar? Nasıl yani, gece mi çalışmaya devam ediyorlar?”
Tabii ki de, geceleyin yapraklarından oksijen üretemezler, çünkü ışık yok. Ama bu demek değil ki, tamamen uyurlar. Hayır, gece de bir şekilde solunum yaparlar. Nasıl mı? Onlar da karbondioksit alıp oksijen verirken bizim gibi nefes almazlar ama köklerinden aldıkları oksijen ile bir tür ‘kimyasal solunum’ yaparlar. Aslında, bir bakıma bu da bir çeşit “bitkisel metabolizma” diyebiliriz.
Bitkilerin Solunumu Nasıl Oluyor? Biraz Biyolojiye Girelim
Hadi, biraz biyolojik derinliklere inelim. Bitkiler, köklerinden oksijen alır, bu oksijen, onların hücrelerinde enerji üretmek için kullanılır. İşte bu enerji üretme olayı, bitkilerin “solunum” yaptığı anı oluşturur. Fakat ne yazık ki, bitkiler 24 saat oksijen üretmiyorlar. Onlar sadece gündüzleri fotosentez yaparak oksijen üretirler, gece ise karbon dioksit alıp oksijen vermezler, tam tersine solunum yaparak oksijen tüketirler.
Bazen kendi kendime düşünüyorum: “Bitkiler gece gündüz bir şekilde nefes alıp veriyorlar, peki ya biz?” Gerçekten de doğal dünyada her şey bir döngü içerisinde işliyor. Herkes kendi işini yapıyor, kimse birbirinin havasını almıyor… Ya da belki de alıyor, ama o da başka bir yazının konusu!
Bitkilerin Solunum Yaparken Hiçbiri Öksürür mü?
Şimdi… Bitkiler solunum yaparken acaba öksürür mü? Bunu hiç düşündünüz mü? Mesela kışın, soğuk havalarda bitkilerde “gıdıklanma” hissi olabilir mi? Belki de bir sabah küçük bir çiçek, “Ahhh, biraz soğuk oldum, offf, offf!” diyordur. Kim bilir! İşte bunun gibi absürd düşüncelerim çoğu zaman bitkilerin solunumu hakkında kafamı kurcalar. Ama ne yazık ki, bitkiler öksürme yeteneğine sahip değiller. Yani “Bitki Öksürüğü” gibi bir şey yok, ne yazık ki.
Bitkiler Kendi Solunumları İçin Neden Oksijen Kullanır?
Bitkiler de bizler gibi enerji üretmek için oksijen kullanır. Ama dikkat edin, burada büyük bir fark var: bitkiler, bizim gibi yemek yemek yerine güneş ışığıyla beslenir. Oksijen, bitkiler için de hayati bir öneme sahiptir, çünkü oksijen sayesinde bitkiler enerji üretir ve hayatta kalırlar. Ama ne var ki, oksijenin de bir sınırı var! Bitkilerin de “nefes almak” dediği şey, aslında vücutlarına zararlı maddelerden korunmak ve sağlıklı kalabilmek için gereklidir.
Bitkilerle Sohbet Ederken Dikkatli Olun!
Evet, zaman zaman bitkilerle gerçekten sohbet etmeye karar verdiğim oluyor. “Günaydın, yapraklar!” diyorum mesela. Tabii onlar bana cevap vermiyor ama içim rahatlıyor, çünkü biliyorum ki, bu sessiz arkadaşlar da “Günaydın!” dedikleri bir güne başlıyorlar.
Bir ara, ısrarla bir çiçeğime “Hadi, biraz daha oksijen ver!” diye bağırmıştım. Sonra ne oldu? Anlayamadım. Oksijen konusunda acayip bir tembellik başladı. Ya da belki de bitkiler bana tepki vermek istemedi.
Sonuç: Bitkiler Solunum Yapar, Ama Çok Hızlı Değil!
Kısacası, bitkiler de tıpkı bizler gibi solunum yapar, ancak onlar bizim gibi nefes almak zorunda değiller. Kendilerine has bir sistemleri var, fakat bu da demek değil ki gece gündüz rahatlarlar. Onlar da zaman zaman karbondioksit alıp oksijen verirler (tabii ki gündüzleri, bu iş biraz farklı). Akşamları ise solunum yaparak karbon dioksit alıp, oksijen tüketebilirler.
Ve son olarak, şunu hatırlayalım: Bitkilerle ilgili düşündükçe, bir yandan eğleniyorum, bir yandan da “Vay be, dünyada her şey nasıl da birbiriyle bağlantılı!” diye düşünüyorum. Onların solunum yaparken bizim bilemediğimiz bir yaşam döngüsü olduğunu öğrenmek, hakikaten enteresan. Bitkilerle konuşurken dikkat edin, belki gerçekten bir gün bir “evrimsel sohbet” başlatırlar.